Marta Żanna Skarżyńska, Mazurska medycyna ludowa, Wydawnictwo Illuminatio, Białystok 2026.
Premiera: 05.2026
O ludowych praktykach leczniczych powstało już wiele publikacji. Mamy na polskim rynku książki świetne klasyki, jak Lecznictwo ludu polskiego Henryka Biegeleisena, a także sporo współczesnych publikacji. Czy można więc coś jeszcze tutaj dopowiedzieć, znaleźć tematy, które dotychczas rzadko omawiano? Taką próbę podjęła Marta Żanna Skarżyńska, pasjonatka kultury ludowej Mazur, w swojej debiutanckiej książce Mazurska medycyna ludowa. Tradycyjne metody lecznicze, uroki i wierzenia.
Temat mazurskich wierzeń i zwyczajów ludowych tego regionu zdecydowanie rzadziej pojawia się w literaturze niż np. kultura Kaszub czy Podhala. Autorka wybrała więc bardzo obiecujący region – który zna bardzo dobrze – i lektura zapowiada się obiecująco. Jak prezentuje się więc Mazurska medycyna ludowa? W tej niewielkiej książce autorka omawia zarówno magiczne wierzenia i praktyki magiczne, które miały zapobiegać chorobom (jak np. okadzanie czy jajowanie), jak i sposoby radzenia sobie z różnymi przypadłościami – nie tylko zdrowotnymi (kołtun, choroby zębów, bóle głowy), ale też na przykład demonicznymi (zmory, uroki itp.). Wątków jest tu bardzo dużo, można jednak w trakcie lektury odnieść wrażenie, że sporo tematów zostało omówionych dość krótko, i pozostawia to lekki czytelniczy niedosyt. Nie widać aż tak bardzo elementu, który miałby być charakterystyczny dla regionu Mazur – ponieważ jeśli czytelnik ma już za sobą kilka publikacji na temat ludowych praktyk magicznych czy medycyny, zdecydowana większość informacji nie będzie dla niego nowością. Wiele z opisywanych wierzeń jest powszechnych w polskiej kulturze ludowej i ogólnie cechuje ludowe myślenie magiczne – nie można przy pisaniu o medycynie ludowej się od tego odciąć, ale jednak aż chciałoby się więcej poczytać o tematach, które są bardziej lokalne dla regionu.
Najciekawszy rozdział znajduje się na końcu książki i jest dość krótki – autorka przytacza w nim autentyczne wypowiedzi zebrane wśród mieszkańców mazurskich wsi na temat medycyny ludowej i lokalnych magicznych wierzeń. Aż szkoda, że tych materiałów nie zamieszczono w książce zdecydowanie więcej, bo jest to fascynujące świadectwo istniejących przekonań i praktyk (zebrane przez samą autorkę), i nie omówiono ich bardziej szczegółowo. Gdyby narracja książki toczyła się wokół właśnie tych historii, moim zdaniem publikacja znacznie by zyskała.
Książka jest pięknie wydana, ale treść pozostawia lekki niedosyt. Mimo że nie jest to publikacja przeznaczona dla specjalistów od etnomedycyny, to jednak chciałoby się przeczytać bardziej szczegółową opowieść o dawnych wierzeniach Mazur. Dla kogoś, kto pierwszy raz styka się z tematem, będzie to jednak całkiem przyjemne wprowadzenie. Czytelnik bardziej doświadczony skończy lekturę z poczuciem, że chciałby czegoś więcej.
