Joanna Tarnawska, Polska magia ludowa, przeł. Katarzyna Zielińska, Wydawnictwo Illuminatio, Białystok 2026.
Premiera oryginalnego wydania: 2025
O polskiej magii ludowej często wydaje nam się, że wiemy wiele, ponieważ to rodzimy folklor, jednak często może to być wiedza powierzchowna, oparta na najbardziej popularnych informacjach. Temat jest jednak zdecydowanie bogatszy, tylko do jakich źródeł sięgać, by go głębiej poznać? Najlepszym rozwiązaniem byłoby odbyć rozmowy z ludźmi, którzy wywodzą się z polskich wsi i z magią ludową styczność mieli na co dzień, albo wybrać rzetelne publikacje przygotowane przez osoby zajmujące się tematem od dawna. Taką książką będzie właśnie Polska magia ludowa Joanny Tarnawskiej, opowieść zarówno o zwyczajach ludowych, jak i o szacunku do korzeni i natury.
Joanna Tarnawska jest animistką i praktyczką magii ludowej, jako Polish Folk Witch zajmuje się szerzeniem wiedzy o polskich tradycjach magicznych – i co bardzo ciekawe, po angielsku, obalając wiele mitów krążących za granicą na temat słowiańskich zwyczajów ludowych oraz edukując ludzi na całym świecie. Książka oryginalnie została też napisana i wydana po angielsku w 2025 roku, jako Polish folk magic, i wydanie polskie jest tłumaczeniem. Publikacja powstała bowiem z myślą o Polakach mieszkających za granicą, którzy chcieliby dowiedzieć się więcej o polskiej magii ludowej, a także o odbiorcach anglojęzycznych zainteresowanych tematem. Książka wprowadza więc w tradycje ludowe, a także daje wskazówki do dalszych poszukiwań, więc będzie dobrą lekturą zarówno dla początkujących, jak i bardziej zaznajomionych z tematem czytelników.
Autorka rozpoczyna publikację od ludowych wierzeń związanych z samym postrzeganiem świata, które ma ogromny wpływ na kształt praktyk magicznych. Omawia m.in. czym jest sama magia ludowa, w jaki sposób postrzegano zaświaty i istoty magiczne, jakim kultem otaczano ogień i wodę w słowiańskich wierzeniach. Jednocześnie te pierwsze rozdziały w piękny sposób opowiadają o szacunku do rodzimych korzeni i natury. Ta prezentacja prowadzi z kolei autorkę do przedstawienia zasad działania magii ludowej, a następnie do opisania różnych praktyk magicznych. Jest tu mowa na przykład o klątwach, o magii ochronnej, o przedmiotach magicznych czy o magii miłosnej. Każdemu wątkowi towarzyszy omówienie zasad działania danej praktyki i powodów jest stosowania, a także kilka szczegółowych przykładów działań magicznych zaczerpniętych z folkloru (bardzo dokładny jest rozdział poświęcony magii związanej z jajkami, tak ważnymi w magii słowiańskiej). Przy wielu opisywanych praktykach znajdują się również przykłady stosowanych tekstów, pokazujące, w jaki sposób działa ludowe zaklęcie.
Nie mogło zabraknąć również miejsca dla wierzeń demonologicznych, związanych z duchami domowymi i ludowymi diabłami (i znajduje się tu również podrozdział dotyczący wierzeń związanych z Maryją, ponieważ folklor to istna mieszanka wyobrażeń chrześcijańskich i pogańskich). Bardzo mocnym punktem książki jest dla mnie rozdział ostatni, poświęcony ludowym tradycjom związanym ze zmianami pór roku. To świetna opowieść o tym, w jaki sposób zmiany w przyrodzie dyktowały tryb życia i zwyczaje, a także jak wpływały na wyobrażenia ludu o świecie, pełne zarówno magii, jak i specyficznej religijności. Dla osób, które chciałyby pogłębić temat polskiej magii ludowej, na końcu książki znajduje się obszerna bibliografia publikacji naukowych.
Mam jednak zarzut związany z samym przygotowaniem tekstu przez wydawnictwo – w książce znajduje się sporo błędów interpunkcyjnych, powtórzeń słów albo brakuje niektórych wyrazów, jakby w czasie nanoszenia poprawek redakcyjnych i korektorskich pojawiły się problemy. Błędów jest na tyle sporo, że zwracają uwagę, a szkoda przy ciekawej lekturze.
To jednak mankament, który może zostać poprawiony przy kolejnych wydaniach. Bardzo dobrze, że powstają takie książki jak Polska magia ludowa, jest to bowiem świetna lektura również dla osób z Polski, które chciałyby poznać temat magii rodzimego folkloru. Napisana przystępnym językiem, będzie zdecydowanie lepszym wprowadzeniem w temat niż obszerne publikacje naukowe (które są niesamowite, ale często niełatwe). Książka Joanny Tarnawskiej to piękna opowieść nie tylko o zwyczajach ludowych, ale też o lokalnej tożsamości i stosunku do natury, warta uwagi i polecenia.
